روانشناسان برای اینکه مفهوم چالش در ارتباط با نوجوانان را برای والدین به طور سادهای بیان کنند، از اصطلاح «بندبازی»استفاده میکنند. شما باید تمام وزن خود را روی یک طناب باریک حمل کنید و با تعادل قدم بردارید. هر لحظه امکان سقوط شما وجود دارد و در لحظاتی نیز واقعا نمیتوان تشخیص داد که تصمیم درست چیست اما خبر خوب این است که راهکارهایی برای درک بهتر و عملکرد مفید در این مسابقهی بندبازی یا «فرزندپروری نوجوانان» وجود دارد. در ادامه، به تفصیل درباره چگونگی ارتباط با نوجوانان توضیح میدهیم.
چرا ارتباط با نوجوانان اهمیت ویژهای دارد؟
برقراری ارتباط سالم با نوجوانان، پایه و اساس روابط خانوادگی مثبت است. حتی خانوادههایی که به ظاهر رابطه نزدیکی دارند، ممکن است با موانع ارتباطی مواجه شوند و این امر کاملاً طبیعی است. سوءتفاهمها، عدم بیان کامل اطلاعات و تفاوت در دیدگاهها میتواند برقراری گفتوگوی موثر را دشوار کند.
این چالشها در دوران بلوغ و زمانی که نوجوان در حال شکلدهی هویت و کشف خود است، شدت بیشتری میگیرند اما خبر خوب این است که ارتباط با نوجوانان آنقدر هم پیچیده و دشوار نیست. با تلاش آگاهانه، انتخاب زمان مناسب و صبر کافی، والدین میتوانند گفتوگویی معنادار و موثر با نوجوان خود برقرار کنند.
نکته کلیدی این است که ارتباط موثر، تنها به صحبت کردن محدود نمیشود؛ گوش دادن فعال، احترام به دیدگاهها و ایجاد فضایی امن و بدون قضاوت، پایههای ارتباطی موفق را میسازند. این اصول، مسیر را برای گفتوگوی آموزشمحور و ایجاد اعتماد متقابل هموار میکنند و بسیاری از چالشهای روزمره والدین و نوجوانان را کاهش میدهند.چرا ارتباط با نوجوانان دشوار است؟
اولین تغییری که پس از ورود نوجوان به دوران بلوغ مشاهده میکنید، احتمالاً تمایل او برای گوشهگیری، تنها بودن و انجام فعالیتهای فردی است. برقرار کردن ارتباط با نوجوانان بسیار سخت به نظر میرسد، آنها علاقهای به شنیدن صحبتهای شما ندارند، به سرعت عصبی میشوند و معمولاً از گفتوگو با شما نیز فراری هستند. در قدم اول، باید به یک سوال اساسی پاسخ داد:
دلایل این چالشها در برقراری ارتباط با نوجوانان چیست؟
- تغییرات رشدی و روانشناختی در دوره نوجوانی: مطمئن باشید که فرزند شما از مریخ نیامده است، او تنها در حال سپری کردن یک دوران طوفانی و تغییرات عظیم جسمانی و روانشناختی است. دوران بلوغ باعث نوسان هورمونی در بدن او میشود و سیستم روانی او را نیز حساستر میکند.
- نیاز به استقلال و فردیت: نوجوانی یک پل ارتباطی بین دنیای کودکان و دنیای بزرگسالان است. نوجوانان در دوران بلوغ، به هر دری میزنند تا خود را شبیه به اصطلاح «آدم بزرگهای» اطرافشان کنند. واقعیت این است که این اتفاق، یک بخش طبیعی در فرایند رشد نوجوان است. او باید به مرور فردیتش را کشف کند و خود را در مسیر استقلال قرار دهد. تغییر مسیر نوجوانان به سمت این استقلال، گاهی والدین را شوکه میکند و میترساند.
- تفاوت در دیدگاهها و ارزشها: علیرغم اینکه امروزه، ما بسیار درباره تفاوتهای بین نسلی صحبت میکنیم اما به نظر میرسد که میزان اهمیت آن را در رابطه با فرزندان خود درک نمیکنیم. دنیای یک فرد، بسیار وابسته به محیط اطرافش و زمانهای است که در آن بزرگ میشود. در واقع، ارزشها و نگرش نوجوانان این دوره، فرسنگها از ارزشهای نسلهای قبل از خود متفاوت است و در اولین گام، ما باید این تفاوت را درک کنیم.
چگونه با نوجوان خود ارتباط موثر برقرار کنیم؟
رایجترین سوال والدین این است:«چطور باید با نوجوان خود صحبت کنم و او را درک کنم؟» روشهای متداول والدین شامل مهر و محبت، تنبیهات مختلف، تعریف و تمجید از نوجوان یا حتی کمک گرفتن از بزرگان فامیل میشود و نهایتا، نتیجهی مطلوبی در پی ندارد و باعث میشود والدین روز به روز، بیشتر از قبل، از نوجوانان خود فاصله بگیرند.
جای چه عناصری در این روشها خالی است که باعث میشود آنها، آن چنان که باید، کار نکنند؟
- هنر گوش دادن فعال و همدلانه: آیا شما واقعا در هنگام صحبت با نوجوان خود، همدلانه به او گوش میدهید؟ بسیاری از والدین معتقدند که با محبت به صحبتهای نوجوان خود گوش میدهند. جالب است بدانید که محبت کردن، لزوماً یک نگرش همدلانه نیست. اگر میخواهید که واقعا، همدلانه به نوجوان خود گوش دهید، یک بار تلاش کنید تا فقط صحبتهای او را بشنوید و پاسخی ندهید. قرار نیست که با او اعلام موافقت کنید و یا مخالفت خود را به صورت محبتآمیز به او ابراز کنید. کافی است تنها به او گوش فرا دهید و سعی کنید درک کنید که چه چالشهایی را تحمل میکند.
- پرسیدن سوالات متفاوت و تشویق به صحبت: در هنگام صحبت با نوجوانان، تلاش کنید تا حرفهای آنها را بشنوید و فضایی را برای تخلیهی افکار ذهنی آنها ایجاد کنید. سوالات شما باید نوجوان را به صحبت بیشتر و بیان احساساتشان تشویق کند. سعی کنید از سوالاتی باز به جای پرسیدن سوالاتی که با بله و خیر جواب داده میشوند، استفاده کنید و به او نشان دهید واقعا برای افکارش ارزش و اهمیت قائل هستید.
- مدیریت واکنشها و حفظ آرامش: هر انسانی در موقعیتهای چالشی ممکن است برافروخته شود یا واکنش پرخاشگرانه نشان دهد. طبیعتاً نباید توقع داشت که والدین مثل سایر انسانهای عادی رفتار نکنند اما نباید فراموش کرد که مهار مدیریت هیجانی، یک مهارت لازم برای والدین است. این حرف به این معنی نیست که شما باید احساسات خود مثل غم یا خشم را از نوجوان خود پنهان کنید، بلکه باید با یک رویکرد سالم، در عین ابراز احساسات خود، به نوجوان اطمینان دهید که کماکان او را دوست دارید و اکیدا از واکنشهای پرخاشگرانه اجتناب کنید.
- نشان دادن علاقه و احترام به علایق نوجوان: با اینکه بخشی از سبک زندگی نوجوان توسط والدین پذیرفته نیست و برای آنها غیرقابل درک است اما فراموش نکنید که شما نیز در دوران نوجوانی خود، علایقی داشتید که احتمالاً توسط والدینتان پذیرفته نبوده است. مسخره کردن علایق نوجوان یا بی احترامی به سبک زندگی او، نه تنها او را از مسیر علایقش منحرف نمیکند، بلکه او را از شما دور میکند.
- وقت گذاشتن برای ارتباط صمیمانه: والدین معمولاً زمانی به سراغ نوجوان خود میروند که مشکلی پیش آمده یا نیاز باشد تا بحثی را راجع به رفتار و سبک زندگی او، مطرح کنند. نوجوان شما در دوران بلوغ نیز نیاز به دریافت توجه و محبت از شما دارد، حتی اگر این موضوع را نشان ندهد. بخشی از زمان خود را به انجام فعالیتهای مختلف به همراه او اختصاص دهید. دیدن مسابقهی ورزشی مورد علاقه او، رفتن به مکانهای مختلفی مثل کافه، دیدن فیلم و سریال و یا صحبت راجع به اهداف و امیدهای آینده او گزینههای خوبی هستند.
- احترام به حریم خصوصی و فضای شخصی: اتاق نوجوان شما، تلفن همراه و لپتاپ او و حتی مکالمات خصوصی بین او و دوستانش، حریم شخصی او به شما میروند و زیرپا گذاشتن مرزهای شخصی او، حس احترام نوجوان برای شما را زیر سوال میبرد و او را به پنهانکاری تشویق میکند. اولین قدم در یک ارتباط موثر، این است که به نوجوان نشان دهید به مرزهای او احترام میگذارید.
- تعیین مرزها و انتظارات واضح: بعضی از والدین گمان میکنند که با آسان گرفتن افراطی، میتوانند رابطهی مناسبی را با نوجوان خود برقرار کنند. واقعیت این است که دوران نوجوانی میتواند دردسرهای زیادی را در مسیر نوجوان قرار دهد. فرزندپروری سهلگیرانه ممکن است چالشهای میان شما و نوجوانتان را در ظاهر کم کند اما آسیبپذیری او را در مقابل آسیبهای نوجوانی بیشتر میکند. والدین میبایست به صورت قاطعانه، انتظارات و مرزهای خود را برای نوجوان بیان کنند. فراموش نکنید که مرزهای شما، باید واقعبینانه باشند.
موثرترین رویکردهای درمانی برای بهبود ارتباط بین والدین و نوجوانان کداماند؟
خانواده درمانی، درمان شناختی رفتاری (CBT) و درمان دیالکتیکی رفتاری (DBT) از موثرترین روشها برای حل چالشهای ارتباطی محسوب میشوند. این رویکردها به خانوادهها کمک میکنند الگوهای سالم ارتباطی را شکل دهند، مهارتهای گوش دادن فعال را بیاموزند و ابزارهایی برای مدیریت تعارض در اختیار داشته باشند.
چگونه دربارهی مسائل حساس با نوجوانان صحبت کنیم؟
نوجوانان در طی دوران بلوغ، دیر یا زود با مسائل حساسی مواجه میشوند.
نقل قول از The University of Texas Medical Branch:
Teens are also starting to experience some difficult and complicated experiences, such as romantic relationships, exposure to drugs or alcohol, and feelings of depression or anxiety. It is important to figure out some key ways to talk about these things with the teens in your life.
ترجمه:
نوجوانان در این دوران همچنین شروع به تجربه برخی موقعیتهای دشوار و پیچیده میکنند؛ مانند روابط عاشقانه، مواجهه با مواد مخدر یا الکل، و احساساتی مانند افسردگی یا اضطراب. به همین دلیل مهم است که راههای مناسبی برای صحبت کردن درباره این موضوعات با نوجوانان زندگیتان پیدا کنید.
این اتفاق، اجتناب ناپذیر است و والدین به جای تمرکز بر روی دور کردن نوجوانشان از این مسائل، باید نحوهی برخورد صحیح با این مواجههی نوجوان را فراگیرند. در واقع، تمامی نوجوانان بسته به شرایط شخصیتی و خانوادگی خود، تا حدی درگیر این چالشها میشوند. نکاتی که در ادامه ذکر میشوند، کلید طلایی یک گفتوگوی موثر با نوجوان محسوب میشوند.
- ایجاد فضای امن و بدون قضاوت: در وهلهی اول، فراموش نکنید که نباید نوجوان را به خاطر کنجکاوی یا مواجهه با برخی مسائل سرزنش کنید. زبان سرزنش، نوجوانان را وارد گارد دفاعی میکند و صحبت با آنان را بسیار دشوار میکند. در عوض، فضای گفتوگو را به یک محل امن و بدوت قضاوت برای شنیدن نظرات نوجوان خود تبدیل کنید.
- انتخاب زمان و مکان مناسب: اگر متوجه شدید که فرزندتان در زمینه برخی از مسائل حساس، کنجکاویهایی داشته است، بحث در این زمینه را به یک فرصت مناسب موکول کنید. شب قبل از امتحان، هنگام بیرون رفتن نوجوان با دوستانش، در مسیر مهمانی و… زمانهای مناسبی برای بحث در این باره نیستند. سعی کنید که این مکالمه را در یک زمان مناسب انجام دهید و به خود نیز فرصت آرام شدن و درک اتفاق را بدهید.
- صداقت و شفافیت در پاسخگویی: گفتوگو در زمینهی مسائل جنسی، مواد مخدر یا سایر مسائل حساس، معمولاً کار راحتی برای والدین نیست. آنها از دادن اطلاعات صحیح به نوجوان اجتناب میکنند یا سعی میکنند با جوابهایی که چندان صادقانه نیستند، ذهن نوجوان را از این موضوع منحرف کنند. همچنین، والدین معمولاً از بیان حس اصلی خود نیز سر باز میزنند. فراموش نکنید که نوجوان شما بسیار باهوش است و به سادگی میتواند تشخیص دهد که به او دروغ میگویید. صداقت یک اصل بسیار مهم در رابطهی موثر با نوجوان است. شما باید بر اساس مرزهای خود و همچنین ترجیحات فرهنگی خود، در زمینه احساساتتان و آموزش نوجوان، با او صادق باشید.
- آمادگی برای شنیدن دیدگاههای مختلف: یکی از مهارتهای یک والد موفق، آمادگی او برای شنیدن و بررسی نظراتی است که با دیدگاه او همخوانی ندارند. فراموش نکنید که معمولاً، چندین روش صحیح برای مواجهه با مسائل وجود دارد و اصرار ما بر روش خودمان، میتواند نوجوان را از گفتوگو با ما دلسرد کند. والدین میبایست تلاش کنند تا نظر نوجوان را نسبت به مسائل مختلف بشنوند و آن را بررسی کنند. شما ملزم به موافقت با دیدگاه نوجوان خود نیستید، بلکه صرفاً میتوانید نظر او را نیز به عنوان یک دیدگاه به مسئله، بشنوید.
اشتباهات رایج در ارتباط با نوجوانان و نحوه اجتناب از این اشتباهات
گاهی به نظر میرسد هر مسیری که والدین برای ارتباط با نوجوان خود طی میکنند، به بنبست میخورد. والدین معمولاً پس از چند بار تلاش درمانده میشوند و فکر میکنند هیچگاه نمیتوانند با نوجوان خود یک ارتباط موثر برقرار کنند. واقعیت این است که اگر شما نیز این حس را تجربه میکنید، کاملاً حق دارید، چراکه این مسیر، دشوار است. یکی از قدمهای آموزش والدین در زمینه برقراری ارتباط با نوجوانان، آگاه ساختن آنها از اشتباهات رایجی است که در هنگام گفتگو با نوجوان خود انجام میدهند. در ادامه، چند نمونه از این اشتباهات را بررسی میکنیم.
تمرکز بیش از حد بر مشکلات و انتقاد کردن
نوجوانان شما در طی دوران بلوغ، با مشکلات زیادی مواجه میشوند و شما نیز به عنوان والد، چالشهای زیادی پیش روی خود دارید. اما فراموش نکنید که نگاه صفر و صدی به نوجوان و مقصر دانستن او، خود یک راه فرار از مواجهه صحیح با بلوغ نوجوانان محسوب میشود. فرزند شما در کنار تمامی مشکلاتی که با آنها درگیر است، طبیعتا جنبههای مثبت شخصیتی و رفتاری نیز دارد که امکان تشویق شدن دارند. همانطور که قبلاً هم ذکر کردیم، زبان انتقاد و سرزنش، تنها شما را از نوجوان خود دور میکند.
کنترلگری مستقیم و عدم دادن فضا
ترس و نگرانی یک حس طبیعی است و در هنگام به بلوغ رسیدن فرزندان، در والدین دوچندان میشود. داشتن این احساسات هیچ مشکلی ندارد و فرایندی سالم است اما مشکل از زمانی آغاز میشود که این احساسات، والدین را وادار به کنترل کردن شدید فرزندان خود میکنند.
همچنین کنترل کردن فرزندان به شیوهی وسواسگونه، تنها احساس آرامش را برای شما فراهم میکند و لزوماً منجر به دور شدن فرزندانتان از خطر نمیشود. این گفته به معنی این نیست که شما باید کاملاً به نوجوان خود آزادی عمل دهید و روی سبک زندگی او کنترل معقولی نداشته باشید، اما سعی کنید کمی به فرزند خود فضا دهید.
نادیده گرفتن احساسات و دیدگاههای نوجوان
بسیاری از والدین برای احساسات منفی نوجوانان ارزشی قائل نیستند و تصور میکنند که خود او، این سختیها را در فرایند بلوغ متحمل نمیشود. واقعیت این است که نوجوانان به دلایل مختلف فیزیکی، روانی و اجتماعی، عمدتا در دوران بلوغشان با احساسات منفی و سردرگمی زیادی دست و پنجه نرم میکنند. شما به عنوان والد، باید برای درک نوجوانان و به آغوش کشیدن آنان در هنگام سختیها، قدم اول را بردارید.
قهر کردن و سکوت طولانی
فرزندپروری با سکوت، به معنی قهر کردن و امتناع والدین از ادامهی گفتوگو با نوجوان است. این روش چندین ضرر در رابطهی شما و نوجوان دارد:
- ایجاد این ذهنیت در نوجوان که احساسات، مشکلآفرین هستند و در هنگام مواجههی با آنها باید از جهان فاصله گرفت.
- نشان دادن عدم تمایل به گفتوگو و رابطهی صمیمی با نوجوان.
- آمادهسازی نوجوان برای انجام رفتار مشابه در هنگام مواجه با چالشها.
فراموش نکنید که این رفتار، بالغانه نیست و شما را در مسیر برقراری ارتباط صحیح با نوجوان یاری نمیکند.
برای بهرهمندی از خدمات مشاوره انلاین نوجوان و ارتباط با متخصصان همره، میتوانید هماکنون اقدام کنید.
ارائه نصیحتهای ناخواسته و زودهنگام
اگر بخواهیم یک مورد را که نوجوانان از آن متنفرند بیان کنیم، آن مورد «نصیحت» است. طبیعت نوجوان، او را در پی کسب استقلال و ورود به دنیای بزرگسالان قرار میدهد. نوجوانان نصحیت شدن را به معنی رشد نکردن تلقی میکنند و ممکن است احساس کنند که در دنیای بزرگسالان، آنچنان جدی گرفته نمیشوند. تلاش کنید تا از بمباران نوجوان با نصیحتهای مختلف، پرهیز کنید و در عوض، گفتوگوی آموزشمحور را جایگزین آن کنید.
چالشهای ارتباطی خاص برای خانوادههای ایرانی مقیم خارج از کشور با نوجوانان
تمامی نوجوانان جهان، در فرهنگها و کشورهای متفاوت، با چالشهای دوران بلوغ مواجه میشوند و والدین آنها نیز ممکن است در این مسیر، سردرگمی خاص خود را تجربه کنند. با این حال، برخی چالشهای خاص در خانوادههای مهاجر، بهخصوص خانوادههای مهاجر ایرانی وجود دارد که شرایط فرزندپروری را کمی متفاوتتر میکنند.
- فاصلهی نسلی و فرهنگی: والدین ایرانی مهاجر، معمولاً در فرهنگ و شرایط اجتماعی ایران متولد و بزرگ شدهاند و به همین سبب، ارزشهای فرهنگیشان نیز متناسب با شرایط فرهنگی ایران است، با این حال، فرزند نوجوان آنها، در یک کشور دیگر متولد یا بزرگ شده است و اطرافیان و همسالان او نیز فرهنگ متفاوتی دارند. تعارض ارزشی و فرهنگی بین والدین ایرانی مهاجر و نوجوانشان، میتواند یک چالش بزرگ باشد.
- مشکلات شخصی والدین: والدین مهاجر، در سالهای ابتدایی مهاجرت، معمولاً با مشکلات مالی، انطباق با فرهنگ و محیط جدید و همچنین دوری از خانه و خانواده روبهرو میشوند. این فشارهای روانی میتواند رابطهی آنها با فرزند نوجوانشان را نیز تحت تاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، استفاده از مشاوره روانشناسی آنلاین خارج از کشور میتواند به والدین کمک کند تا با دریافت راهنمایی تخصصی، بهتر با این چالشها کنار بیایند و ارتباط سالمتری با نوجوان خود برقرار کنند.
- مشکلات هویتی در نوجوانان: نوجوانان مهاجر، چه در ایران به دنیا آمده و بزرگ شده باشند و چه در کشور مقصد، معمولاً در کنار سایر مشکلات خود، حسی از تعارض فرهنگی و هویتی را با خود حمل میکنند که برآمده در دوگانگی محیطی و خانوادگی آنهاست. این تعارض میتواند عمیقا نوجوان را سردرگم کند.
جمعبندی
گاهی به نظر میرسد چالشهای دوران نوجوانی، برای او و والدینش پایانی ندارد. درگیری با والدین، مسیر تحصیلی و شغلی نامشخص و فوران هورمونی و شرایط روانی ناپایدار، میتواند تنشهای میان والدین و نوجوانان را به حداکثر برساند. خوشبختانه، والدین میتوانند با دریافت آموزش تخصصی از یک متخصص روانشناسی نوجوان، ارتباط موثری را با فرزند خود برقرار کنند و بخش عمدهای از این چالشها را هموار سازند. پلتفرم همره، مکانی برای ارائهی خدمات روانشناختی به ایرانیان خارج از کشور است. همره میتواند شما را در یافتن بهترین مشاورین حوزهی نوجوان یاری کند.
سوالات متداول
- چرا برقراری ارتباط با نوجوانان دشوار است؟ ترکیبی از عوامل فیزیولوژیکی، فشار روانی ناشی از بلوغ، فشار تحصیلی و سردرگمی نسبت به هویت و آینده، نوجوانان را بسیار آسیبپذیر میکند.
- آیا باید با نوجوانان بی مسئولیت مدارا کرد؟ بی مسئولیتی، واژهی مناسبی برای توصیف عدم تعهد نوجوان به عملکرد خود نیست. والدین باید ترکیبی از گفتوگو، ارتباط آموزش محور و همچنین مرزبندی قاطعانه را با نوجوانان داشته باشند.
- در صورت مواجهه نوجوان با مسائل جنسی چه باید کرد؟بلوغ و کنجکاوی جنسی بخشی طبیعی از فرایند رشد نوجوان است. والدین نباید از مواجههی نوجوانان با مسائل جنسی بترسند، بلکه باید آن را یک فرصت برای آموزش تلقی کنند.
- گوش دادن فعال چه نقشی در ایجاد اعتماد در نوجوانان دارد؟ گوش دادن فعال نشاندهنده احترام به افکار و احساسات نوجوان است و همین موضوع پایه اصلی شکلگیری اعتماد محسوب میشود. زمانی که نوجوانان احساس کنند واقعاً شنیده و درک میشوند، احتمال بیشتری دارد که اطلاعات مهم را با والدین در میان بگذارند و برای دریافت راهنمایی به آنها مراجعه کنند. گوش دادن فعال شامل توجه کامل، بازتاب دادن آنچه شنیده شده و پرسیدن سوالات روشنکننده است، نه نتیجهگیری سریع یا ارائه فوری توصیه.
