رویکرد ISTDP چیست؟ کاربرد روان درمانی پویشی کوتاه مدت

رویکرد ISTDP به زبان ساده

در دنیای روان‌درمانی مدرن، شاید بتوان یکی از پرطرفدارترین رویکردها را رویکرد ISTDP دانست. این رویکرد که به مرور درحال تبدیل شدن به یک درمان رایج در ایران است، ریشه‌هایش را از مکتب روانکاوی فروید قرض گرفته و نهایتاً توسط یک روانکاو ایرانی‌الاصل ابداع شده است. در ادامه، رویکرد روان‌درمانی پویشی را زیر ذره‌بین می‌بریم.

تعریف روان درمانی پویشی فشرده کوتاه مدت (ISTDP) چیست؟

روان‌درمانی پویشی فشرده کوتاه مدت یا Intensive Short-Term Dynamic Psychotherapy (به اختصار ISTDP)، یک رویکرد درمانی پویشی محسوب می‌شود. رویکردهای درمانی پویشی به لحاظ تئوری، پیرو نظریه‌ی روانکاوی فروید هستند و نگاه آن‌ها به روان و مشکلات روانی انسان نیز بر پایه نظریات روانکاوی کلاسیک است.

در منظر روانکاوی کلاسیک، انسان یک موجود دائماً در تعارض است. این تعارض‌ها که از نیروهای روانی ناشی می‌شوند، انسان را درگیر اضطراب می‌کنند، لذا منشا و علت این تعارضات، موضوع جلسه‌ی درمان هستند.

نقل قول از:

clevelandclinic

Psychodynamic therapy is a kind of talk therapy (psychotherapy) where you’ll explore your past thoughts, feelings and memories. The goal is to see how these affect your life and personality today.

ترجمه:

روان‌درمانی پویشی نوعی درمان مبتنی بر گفت‌وگو (روان‌درمانی) است که در آن به کاوش در افکار، احساسات و خاطرات گذشته خود می‌پردازید. هدف این است که دریابید این موارد چگونه بر زندگی و شخصیت امروز شما تأثیر می‌گذارند.

انواع روان درمانی پویشی کدام‌اند؟

روان‌درمانی پویشی را می‌توان بر اساس دو معیار اصلی دسته‌بندی کرد: مدت زمان درمان و رویکرد نظری. در ادامه، هر دو دسته‌بندی به‌صورت جداگانه بررسی شده‌اند.

1. انواع روان درمانی پویشی بر اساس مدت زمان

نوع درمان	توضیحات
روان درمانی پویشی کوتاه مدت (ISTDP)	رویکردی متمرکز و ‌محدود که با هدف کاهش سریع علائم، به‌ویژه در اختلالات نوروتیک طراحی شده است. این روش طی ۶ تا ۸ ماه انجام می‌شود و تحت تأثیر عواملی مانند رابطه درمانی، اضطراب و مکانیزم‌های دفاعی قرار دارد.
روان درمانی پویشی بلندمدت	درمانی عمیق‌تر و طولانی‌تر که معمولاً بیش از یک سال ادامه دارد. این روش شباهت بیشتری به روان‌کاوی دارد و برای بررسی ریشه‌ای‌تر مسائل روان‌شناختی به‌کار می‌رود.

2. انواع روان درمانی پویشی بر اساس رویکرد

نوع درمان	توضیح
روانکاوی تحلیلی	نسخه‌ای تعدیل‌شده از روان‌کاوی که بیشتر بر تجربه فرد و رابطه درمانی تمرکز دارد.
روان درمانی فرویدی	مبتنی بر نظریه‌های فروید، با تمرکز بر ناخودآگاه، تحلیل رویا و انتقال.
روان درمانی تجربی پویشی	با استفاده از تکنیک‌هایی مانند نقش‌آفرینی یا ابزارهای خلاق، به کشف احساسات و تجربه‌های ناخودآگاه کمک می‌کند.
روان درمانی کوتاه‌مدت پویشی	درمانی متمرکز برای حل یک یا چند مشکل مشخص در زمان محدود.
روان درمانی روابطی	بر الگوهای ارتباطی فرد، به‌ویژه روابط اولیه در کودکی تأکید می‌کند.

کاربرد روان‌درمانی پویشی چیست؟

روان‌درمانی پویشی با هدف افزایش بینش و درک عاطفی، به افراد کمک می‌کند ریشه‌های مشکلات روانی خود را بهتر بشناسند. این شیوه درمانی در طیف گسترده‌ای از اختلال‌ها، از جمله اضطراب، افسردگی، اعتیاد، اختلالات خوردن مانند بی‌اشتهایی عصبی، اضطراب اجتماعی، اختلال وحشت، دردهای مزمن، اختلال شخصیت مرزی و مشکلات روان‌شناختی در کودکان و نوجوانان به کار می‌رود.

تاریخچه مختصر و بنیانگذار ISTDP

روانکاوی کلاسیک یک درمان بسیار طولانی محسوب می‌شود. جلسات درمانی مراجع، گاه تا چندین سال زمان می‌برد و این طولانی مدت بودن فرایند درمان، روانکاوی را به یک درمان پرهزینه تبدیل می‌کند.

در دهه 60 میلادی، دکتر حبیب دوانلو، روانکاو ایرانی‌الاصل ساکن آمریکا، پس از چندین سال مطالعه و کار با روانکاوی کلاسیک، به این فکر افتاد تا با استفاده از روش‌ها و تکنیک‌های خاص، درمان روانکاوی را کوتاه‌تر و کارآمد‌تر کند.

تلاش‌های دکتر دوانلو، نهایتاً به شکل‌گیری رویکرد درمانی ISTDP که امروزه یک رویکرد رایج است، منتهی شد.

چرا از واژه‌های «فشرده» و «کوتاه مدت» در ISTDP استفاده می‌شود؟

جلسات درمانی در رویکرد ISDTP، متمرکز و چالشی هستند و نیاز به همکاری مراجع و تراپیست دارند. همچنین، این رویکرد برخلاف روانکاوی کلاسیک، درمان را در جلسات محدود‌تر و بازه‌ی زمانی کمتری به انجام می‌رساند.

هدف اصلی رویکرد ISTDP چیست؟

رویکرد ISTDP در تلاش است تا احساسات سرکوب شده‌ی مراجع را پیدا و زنده کند. همچنین این رویکرد، بر روی ریشه‌ی اضطراب نهان مراجع و مکانیسم‌های دفاعی مورد استفاده از او تمرکز ویژه‌ای دارد.

تکنیک‌های روان‌درمانی پویشی کدام‌اند؟

مهم‌ترین تکنیک‌ها و روش‌های روان‌درمانی پویشی عبارتند از:

• تداعی آزاد (Free association): شما می‌توانید هر چیزی، از جمله افکار، احساسات یا خاطرات خود را به اشتراک بگذارید. این کار به شما کمک می‌کند تا افکار یا احساسات پنهانی (ناخودآگاه) که بر رفتار شما تأثیر می‌گذارند را آشکار کنید.
• تحلیل رؤیا (Dream analysis): ممکن است درباره خواب‌هایتان صحبت کنید تا احساسات، ترس‌ها یا آرزوهای پنهان خود را بیابید. رؤیاها می‌توانند آنچه را که در اعماق ذهن شما می‌گذرد نشان دهند، حتی اگر در بیداری متوجه آن‌ها نباشید.
• انتقال و انتقال متقابل (Transference and countertransference): ممکن است شروع به تجربه احساسات شدیدی نسبت به درمانگر خود کنید که در واقع مربوط به افراد مهم دیگر در زندگی شما هستند (انتقال). درمانگر نیز به احساسات خود نسبت به شما توجه می‌کند (انتقال متقابل). صحبت درباره این موارد به شما کمک می‌کند تا الگوهای ارتباطی و عواطف خود را بهتر درک کنید.
• شناسایی مکانیسم‌های دفاعی (Defense mechanism identification): ذهن شما تلاش می‌کند از شما در برابر احساسات ناخوشایند محافظت کند (مانند انکار یا اجتناب از احساسات). شناخت این مکانیسم‌ها به شما کمک می‌کند تا با احساسات خود به روشی سالم‌تر روبه‌رو شوید.
• تشخیص الگوها (Pattern detection): درمانگر به شما کمک می‌کند تا متوجه رفتارها یا الگوهای تکرارشونده، به‌ویژه آن‌هایی که ممکن است ناسالم باشند، بشوید.
• ارتباط گذشته و حال (Past and present connection): شما بررسی خواهید کرد که چگونه وقایع اولیه زندگی مانند تجربیات دوران کودکی یا روابط گذشته، شخصیت امروز شما و نحوه تعاملتان با دیگران را شکل داده‌اند.

مبانی نظری و مفاهیم کلیدی در رویکرد ISTDP

رویکرد ISTDP دارای یک پس زمینه تئوریک جامع و مفصل است و مفاهیم نظری خود را از بخش‌های مختلف روانکاوی وام گرفته است. در ادامه این قسمت، بخشی از این مبانی نظری را مرور می‌کنیم.

هسته اصلی ISTDP : تمرکز بر تعارضات هیجانی ناهشیار

«تعارض» و «ناهوشیار»، دو مفهوم بسیار مهم هستند که از ابداعات فروید محسوب می‌شوند. سیستم روانی انسان در نظر فروید، یک سیستم متعارض و درون کشمکش دائمی است. این تعارضات توسط نیروهایی ایجاد می‌شوند که فروید آن‌ها را «ناهوشیار» می‌خواند. ما از وجود و نحوه‌ی عملکرد این نیروها اطلاعی نداریم و چون محدوده‌ی فعالیت آن‌ها خارج از حیطه آگاهی ماست، کلمه‌ی «ناهوشیار» را برای آن‌ها به کار می‌بریم. ISDTP بر روی این تعارضات ناهوشیار و کشف علل آن‌ها تمرکز دارد.

نقش احساسات سرکوب شده در مشکلات روانشناختی

تحمل بسیاری از احساسات انسانی، برای ما سخت است. لذا سیستم روانی ما این احساسات را سرکوب می‌کند تا توسط حضور آن‌ها آزرده نشویم؛ اما این سرکوب، یک فرایند ناسالم است. احساسات سرکوب شده‌ی ما در کودکی، پس از چند سال وارد زندگی بزرگسالی ما می‌‌شوند و خود را به شکل رفتار ناسازگار، مشکلات و اختلالات روانی نشان می‌دهند.

مکانیزم‌های دفاعی: سپر محافظ یا مانع درمان؟

یک موضوع مهم در رویکرد ISDTP، بررسی مکانیسم‌های دفاعی است. مکانیسم‌های دفاعی، نوعی راه فرار از مواجهه با احساسات هستند. اگرچه این مکانیسم‌ها در دوران کودکی از ما محافظت می‌کنند اما در دوران بزرگسالی می‌توانند به مانعی برای رهایی از شرایط روانی بد تبدیل شوند.

فرآیند درمان در رویکرد ISTDP چگونه است؟

روند جلسات درمان در رویکرد ISTDP بسیار پویاست و مشارکت درمانگر و مراجع را می‌طلبد. همچنین، رابطه‌ی درمانی خوب بین درمانگر و مراجع نیز یکی از عوامل موثر در کیفیت جلسات است. جلسات درمانی ISTDP، به چند مرحله‌ی کلی تقسیم می‌شوند که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم.

نگاه کلی به جلسات درمانی ISTDP

با یک تقسیم‌بندی کلی، می‌توان فرایند تشخیص و درمان را در رویکرد ISTDP، در چهار قدم کلی خلاصه کرد:

• قدم اول: در جلسات اولیه‌ی این درمان، درمانگر به بررسی کلی مراجع، آشنایی با او، مشکلاتش و همچنین شناخت مکانیسم‌های دفاعی او و میزان اضطراب او می‌پردازد. رابطه‌ی درمانی مراجع و درمانگر، عمدتاً در همین جلسات اولیه شکل می‌‌گیرد.
• قدم دوم: مرحله‌ی دوم ISTDP یکی از مهم‌ترین و چالشی‌ترین مراحل این درمان است. درمانگر در این بخش از درمان، به مراجع کمک می‌کند تا از مکانیسم‌ها دفاعی خود عبور کند و به احساسات سرکوب شده خود درست یابد.
• قدم سوم: پس از دستیابی مراجع به احساسات و خواسته‌های سرکوب شده، حالا وقت مواجهه با آن‌هاست. رویارویی با این احساسات و تجربه‌ی کامل آن‌ها یک فرایند زمان‌بر است و مراجع به مرور زمان، این مهارت را فرا می‌گیرد.
• قدم پایانی: قدم چهارم و آخر درمان، مشاهده‌ی تغییرات مثبت مراجع و همچنین رسیدن به یک بینش کلی برای حل مشکلات روانی است. مراجعین در این مرحله سعی می‌کنند تا مراقبت از خود و مهارت مواجهه به احساساتشان را برای طولانی مدت، تثبیت کنند.

ویژگی‌های یک درمانگر ماهر در رویکرد ISTDP

اگرچه ملاک‌ها و معیارهای مشخصی که نشان‌دهنده تخصص یک درمانگر در رویکرد ISTDP باشند وجود ندارد؛ با این حال می‌توان از یک درمانگر خبره انتظار داشت که ویژگی های روانشناس خوب مانند موارد زیر را داشته باشد:

• توانایی مدیریت هیجانی و تحمل پریشانی؛
• به روز بودن؛
• دریافت سوپرویژن یا راهنمایی از سایر اساتید؛
• آگاهی و دانش نظری بالا؛
• قاطع بودن در کنار همدلی.

اهداف درمانی مشخص در رویکرد ISTDP

رویکردهای روان‌درمانی، برای رسیدن به بهترین نتیجه‌ی ممکن، اهدافی را برای جلسات درمانی خود وضع می‌کنند. اکثر اهداف درمانی در رویکردهای مختلف مشابه است. با این حال، رویکرد ISTDP به دلیل مبانی نظری خاص خود، بر روی اهداف زیر به طور خاصی تمرکز دارد:

• کمک به تجربه مستقیم و کامل احساسات بنیادین؛
• شناسایی و اصلاح الگوهای دفاعی ناکارآمد؛
• افزایش خودآگاهی نسبت به تعارضات درونی؛
• بهبود کیفیت روابط بین فردی؛
• کاهش و رفع علائم روانشناختی (مانند افسردگی، اضطراب، مشکلات جسمی بدون دلیل پزشکی).

رویکرد ISTDP برای چه کسانی و چه مشکلاتی مناسب است؟

درمان ISTDP یک درمان جامع است. افراد و اختلالات روانی متفاوتی تحت پوشش این درمان قرار می‌گیرند. با این حال، شاید بتوان این درمان را برای برخی از افراد و برخی از مشکلات، مفیدتر دانست.

مراجعینی که از ویژگی‌های زیر برخوردار هستند، می‌توانند گزینه‌ی مناسبی برای درمان شدن توسط ISTDP باشند:

• درگیری با مشکلات هیجانی شدید؛
• تجربه‌ی بی ثباتی خلق (Mood)؛
• آمادگی مواجهه با احساسات سرکوب شده و قدیمی؛
• تمایل برای کشف عمیق لایه‌های مشکلات روانی خود؛
• تجربه‌ی اضطراب شدید؛
• تمایل برای تغییر.

چه مشکلات و اختلالاتی با ISTDP قابل درمان هستند؟

رویکرد ISTDP برای اختلالات و مشکلات روانی زیر، یک گزینه درمانی عالی به نظر می‌رسد:

• افسردگی مزمن؛
• اختلالات اضطرابی؛
• مشکلات و اختلالات شخصیتی؛
• مشکلات بین فردی و الگوهای ارتباطی تکراری؛
• علائم جسمانی بدون توجیه پزشکی (سایکوسوماتیک)؛
• مشکلات مربوط به عزت نفس و هویت.

مزایا و محدودیت‌های رویکرد ISTDP  کدام‌اند؟

پژوهش‌های حیطه روانشناسی نشان داده‌اند که هر یک از انواع رویکردهای روان‌درمانی، تاثیرات مثبتی را بر روی مراجع خواهند داشتند و سبب بهبود او می‌شوند. با این حال، طبیعی است که هر رویکرد، مزایا و محدودیت‌های خاص خود را داراست. رویکرد روان درمانی پویشی، در مقایسه با سایر رویکردهای درمانی، خصوصاً روانکاوی کلاسیک، از مزایای زیر برخوردار است:

• سرعت نسبی در مقایسه با روانکاوی سنتی؛
• تمرکز عمیق بر ریشه مشکلات هیجانی؛
• پتانسیل ایجاد تغییرات پایدار و عمیق؛
• اثربخشی اثبات شده برای طیف وسیعی از مشکلات.

محدودیت‌ها، چالش‌ها و معایب احتمالی ISTDPچیست؟

در کنار تمامی مزایای این رویکرد، روان‌درمانی پویشی باتوجه به ماهیت و مدل خاص نگاه خود به سیستم روانی انسان، دارای محدودیت‌های درمانی و جنبه‌های منفی نیز هست. از مهم‌ترین این جنبه‌های منفی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ماهیت فشرده و چالش‌برانگیز بودن آن برای برخی افراد؛
• احتمال بروز واکنش‌های هیجانی شدید در طول درمان؛
• نیاز به انگیزه بالا و تعهد از سوی مراجع؛
• محدودیت در درمان اختلالات عصبی-رشدی مثل اوتیسم، ADHD، اختلالات یادگیری و همچنین اختلالات جنسی.

رویکرد ISTDP برای چه کسانی مناسب نیست؟

• مراجعینی که با مشکلات عصبی-رشدی (اوتیسم، ADHD، مشکلات یادگیری و… ) دست و پنجه نرم می‌کنند.
• مراجعینی با حالت‌های روان‌پریشی فعال (توهم‌ها، هذیان‌ها، خودآسیب‌رسانی).
• مراجعین دارای مشکلات کنترل تکانه.

مقایسه رویکرد ISTDP با سایر روش‌های روان درمانی

هر کدام از انواع رویکردهای روانشناسی، چارچوب و تکنیک‌های خاص خود را دارند. در قسمت‌های قبلی این مقاله، اشاره‌ی کوچکی به تفاوت‌های رویکرد ISTDP با سایر رویکردها داشتیم. در این قسمت، به بررسی تمایز عمده‌ی ISTDP  از رویکرد روانکاوی کلاسیک و درمان شناختی – رفتاری می‌پردازیم.

تفاوت روان درمانی پویشی و روانکاوی چیست؟

همان‌طور که قبلا گفته شد، روان‌درمانی پویشی (ISTDP) از لحاظ نظری بسیار به روانکاوی شبیه است. با این حال، شاید بتوان عمده‌ترین تفاوت این دو رویکرد را، مدت زمان درمان دانست. درمان ISTDP معمولاً در طی چندین ماه انجام می‌شود اما روانکاوی ممکن است سال‌ها به طول بینجامد. همچنین روان‌درمانی پویشی یک درمان متمرکز است و مانند روانکاوی کلاسیک، پرش موضوعی چندانی ندارد.

تفاوت ISTDP با رویکردهای شناختی-رفتاری (CBT) در چیست؟

رویکرد شناختی – رفتاری یا CBT و رویکرد ISTDP را شاید بتوان دو نقطه‌ی مقابل هم دانست. نگاه این رویکردها به ماهیت روان انسان، دلایل شکل‌گیری مشکلات روانی و همچنین شیوه درمان این مشکلات کاملاً متفاوت است.

برخلاف ISTDP که تعارضات، اضطراب نهان و مکانیسم‌های دفاعی را به عنوان اصلی‌ترین موضوع درمان انتخاب می‌کند، رویکرد شناختی – رفتاری معتقد است که مشکلات روانی ما، ناشی از یک چرخه‌ی ناسازگار بین افکار، رفتار و احساساست ماست.

روان‌درمانی تحلیلی با روان‌درمانی پویشی چه تفاوتی دارد؟

روان درمانی تحلیلی (برگرفته از دیدگاه‌های یونگ) و روان درمانی پویشی هر دو بر نقش ناخودآگاه در شکل‌گیری رفتار و هیجانات تأکید دارند اما در هدف، عمق و شیوه اجرا تفاوت‌هایی دارند.

در روان درمانی تحلیلی، تمرکز بر کشف لایه‌های عمیق روان مانند ناخودآگاه فردی و جمعی، کهن‌الگوها و فرایند خودشناسی است. این رویکرد معمولاً بلندمدت‌تر بوده و از تکنیک‌هایی مانند تحلیل رؤیا و تخیل فعال برای دستیابی به رشد فردی استفاده می‌کند.

در مقابل، روان درمانی پویشی بیشتر بر تعارض‌های ناهوشیارِ مرتبط با روابط و تجربه‌های گذشته تمرکز دارد و هدف آن کاهش علائم و بهبود عملکرد روانی در زمان کوتاه‌تر است. نسخه‌های کوتاه‌مدت آن مانند ISTDP ساختارمندتر و متمرکزتر هستند.

اطلاعات کاربردی درباره درمان ISTDP

اگر از افرادی هستنید که به درمان ISTDP علاقه دارید و داشتن جلسه با این رویکرد را جذاب می‌دانید، می‌توانید پیش از شروع درمان، بخشی از اطلاعات کاربردی مربوط به این رویکرد را در این قسمت مطالعه کنید.

طول دوره درمان در رویکرد ISTDP معمولاً چقدر است؟

جلسات درمان ISTDP معمولا از 5 الی 40 جلسه است و طی چند ماه انجام می‌شود. البته این عدد، ثابت نیست و بسته به مراجع، شرایط روانی و شدت مشکل او متفاوت است. طول مدت جلسات نیز بسته به صلاح‌دید درمانگر، از 45 دقیقه تا 2 ساعت متغیر است.

هزینه جلسات روان درمانی با رویکرد ISTDP چقدر است؟

نمی‌توان یک مبلغ ثابت را به عنوان هزینه‌ی جلسات درمانی ISTDP در نظر گرفت. هزینه‌ی جلسات درمانی این رویکرد به عواملی مثل سابقه درمانگر و نوع جلسات دارد. همچنین، درمانگرانی با مدارک رسمی و بین‌المللی دوره‌های ISTDP، هزینه بیشتری دریافت می‌کنند.

چگونه یک درمانگر متخصص و معتبر ISTDP پیدا کنیم؟

سایت همره به عنوان یک پلتفرم ارائه خدمات روانشناسی به ایرانیان خارج از کشور، بهترین و مجرب‌ترین درمانگران با رویکرد ISTDP را به شما معرفی می‌کند تا جلسات درمانی با این رویکرد را شروع کنید.

جمع‌بندی و گام‌های بعدی

رویکرد ISTDP یا روان‌درمانی پویشی فشرده کوتاه مدت، یکی از رویکردهای روانکاونه نسل جدید است. این رویکرد بر روی تعارضات ناهوشیار و تاثیر آن‌ها بر سلامت روانی افراد تمرکز دارد. اگر خارج از ایران زندگی می‌کنید، استفاده از خدمات مشاوره ایرانیان خارج از کشور و جلسه پیش‌مشاوره آنلاین رایگان می‌تواند مسیر انتخاب رویکرد درمانی مناسب را برایتان روشن‌تر کند.

سوالات متداول

1. آیا می‌توان با استفاده از ISTDP به سریع‌ترین نتیجه‌ی درمانی ممکن رسید؟ رویکرد روان‌پویشی کوتاه مدت یا ISTDP دارای طول مدت درمانی و همچنین جلسات فشرده‌تر از سایر رویکردهای روانکاوی است، با این حال جلسات درمانی این رویکرد با توجه به مشکل مراجع می‌توانند از چندین ماه تا چند سال زمان ببرند.
2. آیا می‌توان با مطالعه‌ی مفاهیم رویکرد ISTDP درمان شد؟ مطالعه و کشف مفاهیم نظری، یک گام بزرگ در افزایش آگاهی‌ است اما جایگزین جلسات درمانی نیست، چرا که ارتباط درمانی بین مراجع و درمانگر، سرآغاز شروع درمان و حل گره‌های ذهنی است.
3. چرا به ISTDP درمان فشرده می‌گویند؟ تکنیک‌های خاص مورد استفاده در رویکرد ISDTP، آن را تبدیل به یک رویکرد متمرکز بر مشکل می‌کند و به همین جهت، به آن فشرده می‌گویند.