اختلالات اضطرابی گروهی از شرایط سلامت روان هستند که باعث ترس، وحشت و سایر علائمی میشوند که با موقعیت تناسب ندارند. چندین نوع از این اختلالات وجود دارد، از جمله اختلال اضطراب فراگیر، فوبیای خاص و اختلال اضطراب اجتماعی. درمان این اختلالات مؤثر است و معمولاً شامل دارو درمانی و روان درمانی (گفتوگو درمانی) میشود.
اختلال اضطرابی چیست؟
اختلال اضطرابی نوعی وضعیت سلامت روان است. اگر به استرس و اضطراب مبتلا باشید، ممکن است نسبت به برخی چیزها و موقعیتها با ترس و وحشت واکنش نشان دهید. همچنین ممکن است علائم جسمی اضطراب، مانند تپش قلب و تعریق را تجربه کنید.
داشتن مقداری اضطراب طبیعی است. ممکن است هنگام روبهرو شدن با یک مشکل کاری، حضور در مصاحبه، شرکت در امتحان یا گرفتن یک تصمیم مهم، احساس اضطراب یا نگرانی داشته باشید. حتی مقداری استرس میتواند مفید باشد؛ زیرا به ما کمک میکند موقعیتهای خطرناک را تشخیص دهیم و توجهمان را متمرکز کنیم تا ایمن بمانیم.
اما اختلال اضطرابی فراتر از نگرانیهای معمول و ترس خفیفی است که گاهی تجربه میکنید. اختلال اضطرابی زمانی اتفاق میافتد که:
- اضطراب در توانایی عملکرد روزانهتان اختلال ایجاد کند.
- واکنشهایتان اغلب نامتناسب با موقعیتها باشد (واکنشهای افراطی).
- نتوانید واکنشهایتان را کنترل کنید.
کودکان، نوجوانان و بزرگسالان میتوانند دچار اختلالات اضطرابی شوند. زنان تقریباً دو برابر مردان احتمال دارد که یکی از این اختلالات را تجربه کنند.
اختلالات اضطرابی میتوانند انجام کارهای روزمره را دشوار کنند. خوشبختانه برای این شرایط، درمانهای مؤثر متعددی وجود دارد.
به نقل از PsychCentral :
“Anxiety is a thin stream of fear trickling through the mind. If encouraged, it cuts a channel into which all other thoughts are drained.”
اضطراب مانند جریانی باریک از ترس است که در ذهن میچکد. اگر اجازه دهی ادامه پیدا کند، مسیری میسازد که در آن تمام افکار دیگر تخلیه میشوند.
انواع اختلالات اضطرابی
براساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی انجمن روانپزشکی آمریکا چندین نوع اختلال اضطرابی وجود دارد. این مرجع استاندارد برای تشخیص شرایط سلامت روان محسوب میشود. انواع اختلالات اضطرابی عبارتند از:
- اختلال اضطراب فراگیر: این وضعیت باعث ترس، نگرانی و احساس مداوم غرقشدن میشود. ویژگی آن نگرانی مفرط، مکرر و غیرواقعی درباره امور روزمره مانند مسئولیتهای شغلی، سلامت یا کارهای خانه است.
- آگورافوبیا: این وضعیت ترس شدید از غرق شدن، ناتوانی در فرار یا عدم توانایی در گرفتن کمک ایجاد میکند. افراد مبتلا اغلب از رفتن به جاهای جدید و موقعیتهای ناآشنا اجتناب میکنند؛ مانند فضاهای بزرگ باز یا مکانهای بسته، جمعیت و مکانهایی خارج از خانهشان.
- اختلال هراس: این اختلال شامل حملات متعدد پانیک غیرمنتظره است. ویژگی اصلی این اختلال آن است که حملات معمولاً بدون هشدار رخ میدهند و ناشی از هیچ اختلال روانی یا جسمی دیگر نیستند. برخی از افراد مبتلا به اختلال هراس، آگورافوبیا نیز دارند.
- فوبیای خاص: فوبیا زمانی است که چیزی باعث ترس یا اضطرابی میشود که آنقدر شدید است که بهطور مداوم و بهشدت زندگی شما را مختل میکند. صدها نوع مختلف فوبیا وجود دارد و تقریباً برای همه آنها یک تشخیص وجود دارد: فوبیای خاص. فقط یک فوبیا، آگورافوبیا، تشخیص جداگانه دارد.
- اختلال اضطراب اجتماعی: این وضعیت (که پیشتر بهعنوان فوبیای اجتماعی شناخته میشد) زمانی رخ میدهد که شما ترس شدید و مداوم از اینکه دیگران شما را منفی قضاوت کنند و یا زیر نظر بگیرند، تجربه میکنید.
- اختلال اضطراب جدایی: این وضعیت زمانی است که هنگام جدا شدن از فردی عزیز، مانند مراقب اصلی، اضطراب بیش از حد دارید. در حالی که اضطراب جدایی در نوزادان و کودکان نوپا مرحلهای طبیعی در رشد است، اختلال اضطراب جدایی میتواند کودکان و بزرگسالان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
- اختلال سکوت انتخابی (سِلکتیو موتیسم): این وضعیت زمانی است که بهدلیل ترس یا اضطراب در موقعیتهای خاصی صحبت نمیکنید. معمولاً کودکان خردسال را تحت تأثیر قرار میدهد، اما میتواند نوجوانان و بزرگسالان را نیز درگیر کند.
شرایط دیگر سلامت روان نیز ویژگیهایی مشترک با اختلالات اضطرابی دارند. اینها شامل اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اختلال استرس حاد و اختلال وسواس-اجباری (OCD) هستند. اما انجمن روانپزشکی آمریکا آنها را بهعنوان اختلالات مجزا طبقهبندی میکند و نه بخشی از اختلالات اضطرابی. حتی گاهی استرس باعث تشدید اختلالات دیگر نیز میشود مانند تاثیر استرس بر اختلال شخصیت مرزی بنابراین درمان استرس اهمیت ویژه ای دارد.
علائم استرس و اضطراب چیست؟
علائم استرس و اضطراب بسته به نوع اختلال اضطرابی متفاوت هستند.
علائم روان شناختی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- احساس هراس، ترس، وحشت و بیقراری
- احساس تنش یا تحریکپذیری
- افکار وسواسی و کنترلنشده
- دشواری در تمرکز
علائم جسمی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- بیقراری
- تپش قلب
- تنگی نفس
- تنش عضلانی
- سردی یا تعریق دستها
- خشکی دهان
- حالت تهوع
- بیحسی یا سوزنسوزن شدن دستها یا پاها
- مشکل در بهخوابرفتن یا ادامه خواب (بیخوابی)
اگر این علائم را بهطور مکرر تجربه میکنید، مهم است که با ارائهدهنده خدمات سلامت یا یک متخصص روان درمانی صحبت کنید.
چه عواملی باعث استرس و اضطراب شدید میشوند؟
مانند بسیاری از شرایط سلامت روان، پژوهشگران دقیقاً نمیدانند چه چیزی باعث بروز اختلالات اضطرابی میشود. اما باور دارند که ترکیبی از عوامل در این موضوع نقش دارد:
- عدم تعادلهای شیمیایی: چندین انتقالدهنده عصبی و هورمون در ایجاد اضطراب نقش دارند، از جمله نوراپینفرین، سروتونین، دوپامین و گاما آمینوبوتیریک اسید. هرگونه عدم تعادل در این ترکیبات شیمیایی میتواند در بروز اختلال اضطرابی نقش داشته باشد.
- تغییرات مغزی: بخشی از مغز به نام آمیگدالا (بادامه) نقش مهمی در مدیریت ترس و اضطراب دارد. مطالعات نشان دادهاند که فعالیت آمیگدالا در افراد مبتلا به اختلالات اضطرابی هنگام مواجهه با محرکهای اضطرابزا افزایش مییابد.
- عوامل ژنتیکی: اختلالات اضطرابی معمولاً در خانوادههای بیولوژیکی تکرار میشوند. این موضوع نشان میدهد که ژنتیک ممکن است نقش داشته باشد. اگر یک خویشاوند درجهیک (پدر، مادر یا خواهر/برادر بیولوژیکی) مبتلا به اختلال اضطرابی دارید، احتمال ابتلای شما نیز بیشتر است.
- عوامل محیطی: استرس شدید یا طولانیمدت میتواند تعادل انتقالدهندههای عصبی تنظیمکننده خلقوخو را تغییر دهد. تجربهی استرس زیاد در مدت طولانی میتواند احتمال ابتلا به اختلال اضطرابی را افزایش دهد. همچنین تجربهی یک رویداد آسیبزا میتواند موجب بروز اختلالات اضطرابی شود.
اختلالات اضطرابی چگونه تشخیص داده میشوند؟
اگر شما علائم یک اختلال اضطرابی را تجربه میکنید، لازم است به ارائهدهنده خدمات سلامت مراجعه کنید. آنها ابتدا با یک ارزیابی پزشکی شروع میکنند. این ارزیابی شامل:
- انجام معاینه فیزیکی
- پرسوجو درباره سوابق پزشکی
- بررسی داروهایی که مصرف میکنید
- سؤال درباره اینکه آیا اعضای خانوادهتان دچار اختلالات اضطرابی بودهاند یا خیر
هیچ آزمایش خونی یا تصویربرداری پزشکی وجود ندارد که بتواند اختلالات اضطرابی را بهطور مستقیم تشخیص دهد. اما ارائهدهنده شما ممکن است از این آزمایشها برای تشخیص مشکلات جسمی احتمالی که میتوانند باعث علائم مشابه شوند (برای مثال پرکاری تیروئید) استفاده کند. اگر علت جسمیای وجود نداشته باشد، ممکن است شما را به یک متخصص سلامت روان ارجاع دهد.
متخصص سلامت روان مانند روانشناس یا روانپزشک یک مصاحبه یا پرسشنامه انجام میدهد و درباره علائمی که تجربه میکنید، الگوهای خواب و سایر رفتارها سؤال میکند.
تشخیص معمولاً بر پایه موارد زیر صورت میگیرد:
- علائم گزارششده، از جمله شدت و مدت آنها
- بررسی اینکه این علائم چگونه در زندگی روزمره شما اختلال ایجاد میکنند
- مشاهده رفتار و نگرش شما توسط متخصص
این مراحل کمک میکنند تا تشخیص دقیقتری انجام شود و بهترین مسیر درمانی برای شما انتخاب گردد.
اختلالات اضطرابی چگونه درمان میشوند؟
اختلال اضطرابی مانند هر مشکل سلامت دیگر نیاز به درمان دارد. نمیتوان آن را فقط با اراده، انضباط شخصی یا تغییر نگرش برطرف کرد. در دهههای اخیر پژوهشگران پیشرفت زیادی در درمان استرس و اضطراب داشتهاند. ارائهدهنده خدمات سلامت برای شما یک برنامه درمانی اختصاصی طراحی میکند. این برنامه معمولاً ترکیبی از دارودرمانی و رواندرمانی که بهترین روش های درمان استرس و اضطراب است.
دارو درمانی برای درمان استرس و اضطراب
داروهای اختلال اضطرابی را درمان قطعی نمیکنند، اما میتوانند علائم را کاهش دهند و توانایی عملکرد شما را بهتر کنند. داروهای رایج شامل:
داروهای ضدافسردگی
- این داروها علاوه بر افسردگی، به اختلالات اضطرابی نیز کمک میکنند. آنها نحوه استفاده مغز از برخی مواد شیمیایی را تنظیم میکنند تا خلقوخو بهبود یابد و استرس کاهش پیدا کند.
- اثرگذاری آنها به زمان نیاز دارد، پس صبور باشید.
- SSRIs و SNRIs اولین انتخاب برای درمان اضطراب هستند.
- داروهای ضدافسردگی سهحلقهای نیز گزینهای دیگر هستند، اما عوارض جانبی بیشتری دارند.
بنزودیازپینها
- این داروها میتوانند اضطراب، نگرانی و حملات پانیک را کاهش دهند.
- سریع اثر میکنند، اما بدن ممکن است نسبت به آنها تحمل پیدا کند.
- امکان وابستگی وجود دارد، بنابراین باید با احتیاط مصرف شوند.
- پزشک معمولاً آنها را کوتاهمدت تجویز کرده و سپس بهتدریج قطع میکند.
- نمونهها: آلپرازولام، کلونازپام، دیازپام، لورازپام.
بتابلوکرها
- این داروها برخی از علائم جسمی اضطراب مانند تپش قلب، لرزش و رعشه را کاهش میدهند.
- اما علائم روانشناختی اضطراب را درمان نمیکنند.
- پزشک شما بهترین ترکیب دارو و دوز مناسب را انتخاب میکند.
هرگز بدون مشورت پزشک مصرف دارو را تغییر ندهید یا قطع نکنید. پزشک وضعیت شما را زیر نظر میگیرد تا داروها مؤثر باشند و عوارضی ایجاد نکنند.
رواندرمانی برای درمان استرس و اضطراب
رواندرمانی یا گفتوگو درمانی شامل مجموعهای از روشهاست که هدف آنها شناسایی و تغییر احساسات، افکار و رفتارهای ناسالم است. متخصص سلامت روان راهکارهایی برای درک بهتر و درمان استرس و اضطراب ارائه میدهد.
درمان شناختی–رفتاری (CBT)
- رایجترین نوع رواندرمانی برای اضطراب است.
- به شما میآموزد الگوهای فکری و رفتاری که باعث ایجاد احساسات ناخوشایند میشوند را شناسایی کنید.
- سپس یاد میگیرید افکار و واکنشهای خود را نسبت به موقعیتهای تحریککننده تغییر دهید.
مواجههدرمانی
- در این روش، درمانگر در یک محیط امن شما را در معرض چیزهایی قرار میدهد که از آنها میترسید.
- این ترس میتواند مربوط به اشیا، موقعیتها یا فعالیتها باشد.
- هدف این است که متوجه شوید توانایی مقابله با ترسهایتان را دارید.
- شما باورهای جدید و واقعبینانهتری نسبت به محرکهای ترسزا پیدا میکنید و با تجربه ترس راحتتر کنار میآیید.
عوارض اختلالات اضطرابی
اگر درمان استرس و اضطراب انجام نشوند، میتوانند به عوارض جدی منجر شوند، از جمله:
- دشواری در موقعیتهای اجتماعی و کاهش کیفیت زندگی
- بروز اختلالات مصرف مواد، از جمله اختلال مصرف الکل
- ابتلا به اختلال افسردگی اساسی
- خطر خودکشی (در موارد اضطراب شدید)
- افزایش احتمال بروز مشکلات قلبی، مانند حمله قلبی، به دلیل اضطراب مداوم
به همین دلیل بسیار مهم است که اگر دچار اختلال اضطرابی هستید، به دنبال کمک و درمان مؤثر باشید. با درمان مناسب میتوانید:
- کیفیت زندگی خود را بهبود دهید
- روابط و کارکرد اجتماعیتان را بهتر کنید
- بهرهوری و عملکردتان را افزایش دهید
- به سلامت روانی و جسمی کلی خود کمک کنید
آیا میتوان از ابتلا به اختلال اضطرابی پیشگیری کرد؟
در حال حاضر هیچ روش قطعی برای پیشگیری از اختلالات اضطرابی وجود ندارد اما میتوانید با درمان بهموقع استرس و اضطراب از بسیاری از پیامدهای منفی آن جلوگیری کنید.
مراجعه سریع به متخصص هنگام مشاهده نخستین نشانهها میتواند از شدت گرفتن علائم و اختلال در زندگی روزمره جلوگیری کند.
به نقل از وبسایت BetterHelp :
“You don’t have to control your thoughts; you just have to stop letting them control you.”
لازم نیست افکارت را کنترل کنی؛ فقط باید دیگر نگذاری آنها تو را کنترل کنند.
زندگی با اختلال اضطرابی
چگونه میتوانم در صورت داشتن استرس زیاد از خودم مراقبت کنم؟
علاوه بر دریافت کمک حرفهای و درمان، راهبردهایی وجود دارند که میتوانند به درمان استرس و اضطراب و اثربخشی بهتر درمان کمک کنند، از جمله:
مدیریت استرس
استرس شدید یا طولانیمدت، اضطراب را بدتر میکند. میتوانید از روش های مدیریت استرس مانند مدیتیشن، تمرینهای تنفسی، ذهنآگاهی (مایندفولنس) و ورزش منظم استفاده کنید.
گروههای حمایتی
شرکت در گروههای حمایتی چه حضوری و چه آنلاین فرصتهایی ایجاد میکند تا با افراد دیگری که مشکلات مشابه دارند ارتباط برقرار کنید، تجربیات را به اشتراک بگذارید و از راهبردهای مقابلهای دیگران یاد بگیرید.
افزایش آگاهی
یادگیری بیشتر درباره وضعیت خود و آموزش دادن به اعضای خانواده یا اطرافیان باعث میشود هم شما و هم آنها بهتر این شرایط را درک کنید و حمایت بیشتری فراهم شود.
محدود کردن یا پرهیز از کافئین
کافئین میتواند علائم جسمی اضطراب مانند تپش قلب را تشدید کند. اگر درباره مصرف کافئین نگرانی دارید، با ارائهدهنده خدمات سلامت مشورت کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
ارائهدهنده خدمات سلامت شریک شما در روند درمان است. اگر احساس میکنید درمان مؤثر نیست یا درباره داروهای خود سؤال دارید، با پزشک تماس بگیرید. شما و پزشکتان با هم بهترین مسیر را برای ادامه درمان پیدا خواهید کرد.
در مجموع لازم نیست با نگرانی و ترس دائمی زندگی کنید. اگر علائم اختلال اضطرابی را مشاهده میکنید، با پزشک یا متخصص سلامت روان صحبت کنید؛ همره در این مسیر میتواند به شما کمک کند. درمان زودتر میتواند از بسیاری از مشکلاتی که اختلالات اضطرابی ایجاد میکنند جلوگیری کند. در اغلب موارد، ترکیبی از دارودرمانی و مشاوره میتواند به شما کمک کند تا احساس بهتری داشته باشید.
منبع: clevelandclinic
